Cz.1 Skóra: jak jest zbudowana? W jaki sposób składniki z kosmetyków są wchłaniane i transportowane?

Witajcie!

Dzisiejszym wpisem odbiegam nieco od tematyki włosowej 🙂 Natomiast uważam, że temat sam w sobie jest dość ważny, a właściwie kluczowy dla kogoś, kto interesuje się kosmetykami. Ze względu na dużą ilość informacji postanowiłam podzielić go na dwie części. W pierwszej z nich chciałabym przedstawić budowę skóry, natomiast w drugiej odpowiedzieć na pytanie: Czy substancje aktywne zawarte kremach i balsamach, które aplikujemy na naszą skórę, są z łatwością wchłaniane i transportowane do dalszych warstw skóry i do krwioobiegu? A jeśli tak, to w jaki sposób?

Wychodzę z założenia, że żeby zająć się szczegółami, należy najpierw zacząć od podstaw. Dlatego też, tak jak w poprzednim wpisie dotyczącym budowy włosa, na początek przyjrzyjmy się budowie skóry 🙂 Jest to nasz największy narząd, otaczający całe ciało i odpowiadający za kontakt ze światem zewnętrznym. Chociaż spełnia on wiele funkcji :

  • odbiera bodźce z zewnątrz poprzez receptory zawarte w skórze,
  • bierze udział w termoregulacji organizmu (poprzez gruczoły potowe i oraz dużą ilość naczyń krwionośnych, które mogą się zwężać, gdy jest zimno oraz rozszerzać, gdy jest gorąco),
  • uczestniczy w gospodarce wodno-mineralnej, tłuszczowej (magazynuje komórki tłuszczowe) i witaminowej (na skórze pod wpływem promieniowania UV produkowana jest witamina D3),

to jednak jego największa funkcja polega na ochronie przed szkodliwymi czynnikami ze świata zewnętrznego. Skóra chroni nas przed urazami mechanicznymi dzięki temu, że jest sprężysta i rozciągliwa oraz występuje w niej tkanka tłuszczowa. Natomiast ochronę chemiczną i fizyczną zapewnia rogowacenie naskórka (o którym będzie dalej) oraz wydzielanie łoju przez gruczoły łojowe. Łój tworzy „emulsję ochronną” na powierzchni skóry chroniącą przed czynnikami chemicznymi,  przed nadmiernym wysuszaniem skóry oraz przed drobnoustrojami (dzięki niskiemu pH, które działa szkodliwie na bakterie i grzyby).

Biorąc pod uwagę wszystkie funkcje jakie pełni, oczywistym staje się fakt, że skóra jest niezbędnym narządem do funkcjonowania organizmu jako całości i że trzeba o nią dbać, tym bardziej, że żyjemy w czasach, w których zewsząd otaczają nas zanieczyszczenia i mamy problem z chemizacją środowiska. Jednakże, ze względu na funkcje, które pełni zbudowana jest w taki sposób, że substancjom z kosmetyków nie jest łatwo się przez nią przedostać.  Dlatego kosmetolodzy czy biotechnolodzy starają się opracować coraz to nowe formuły kosmetyków, które uwzględniają jej złożoną budowę.

W jaki sposób jest zbudowana skóra?

Skóra posiada budowę warstwową i chociaż w zależności od miejsca na ciele nieco się różni (owłosiona skóra głowy, kończyn i tułowia zbudowana jest nieco inaczej od nieowłosionej skóry podeszew stóp i dłoni) to generalnie można przyjąć, że składa się z dwóch warstw. Są to: naskórek oraz skóra właściwa.

Naskórek zbudowany jest z pięciu warstw komórek (nazwanych keratynocytami) , które sąsiadują ze sobą i ułożone są warstwowo, dając pod mikroskopem świetlnym obraz mozaiki 🙂

Warstwy komórek naskórka widziane pod mikroskopem świetlnym; źródło: autor Mikael Häggström, based on work by Wbensmith [CC BY-SA 3.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)
Schematycznie wygląda to w ten sposób:

Schematyczne przedstawienie warstw komórek naskórka; źródło: „Transport przeznaskórkowy aktywnych składników kosmetycznych” autorzy: Magdalena Malinowska, Elżbieta Sikora, Jan Ogonowski (2013)

Idąc od głębi ku górze są to: warstwa podstawna,  warstwa kolczysta, warstwa ziarnista, warstwa jasna, oraz warstwa zrogowaciała. Jak można zauważyć (nie wchodząc w morfologiczne szczegóły 🙂 ) , generalnie w głębszych warstwach komórki naskórka są większe (jak te podstawne) , natomiast w miarę zbliżania do powierzchni skóry stają się bardziej zwarte i spłaszczone. Wszystkie te warstwy są od siebie zależne, ponieważ naskórek przechodzi cykl rozwojowy trwający ok 30 dni, podczas którego komórki leżące niżej dają początek tym leżącym na samej górze (coś na zasadzie ścierania się i odbudowywania na nowo).

Proces odnowy naskórka; zmieniono na podstawie: https://link.do/5aSRM

Zakończeniem tego cyklu jest wytworzenie warstwy zrogowaciałej na powierzchni skóry, której komórki są martwe, ścierają się i odpadają . W komórkach tych podczas całego procesu zachodzi wiele zmian. Ostatecznie dochodzi do wytworzenia w nich keratyny (białka, które pełni funkcję ochronną, tak samo jak we włosach) zanika w nich jądro komórkowe, a także wytwarzany jest naturalny czynnik nawilżający (NMF), który pełni funkcję ochronną dla powierzchni skóry. Komórki te są odporne na czynniki zewnętrzne, dodatkowo posklejanie są między sobą wodno-lipidowym cementem nazywanym „cementem międzykomórkowym”.  Składa się on głównie z lipidów i ich pochodnych oraz węglowodanów (co ma znaczenie przy wchłanianiu związków z kosmetyku, o czym będzie później 😉 ).

 

Budowa najbardziej zewnętrznej części naskórka; zmieniono na podstawie: autor Heather Brannon, MD lisensed to About com, Inc, 2007

 

Pod naskórkiem znajduje się skóra właściwa. Posiada ona dość „zwartą” strukturę, ponieważ znajdują się tutaj przede wszystkim włókna: kolagenowe (inaczej zwane klejorodnymi), siateczkowate oraz sprężyste. Wszystkie z nich odpowiadają za mechaniczną odporność skóry i stanowią jej rusztowanie. W skórze właściwej znajdują się także naczynia krwionośne, nerwy oraz gruczoły: potowe i łojowe oraz (tak jak było omówione w poprzednim poście) korzenie włosów. Wolne przestrzenie między nimi wypełnia substancja podstawowa, fibroblasty  (komórki produkujące włókna) oraz komórki układu immunologicznego. Skórę właściwą można również podzielić na warstwy. Idąc od góry są to: warstwa brodawkowa oraz warstwa siateczkowata. Różnią się one od siebie zawartością poszczególnych włókien, chociaż pod względem składowym są bardzo podobne. Dodatkowo, warstwa brodawkowata jest silnie pofalowana poprzez występowanie w niej brodawek, które odżywiają graniczący z nią naskórek. Skóra właściwa uczestniczy w wydalaniu łoju, potu, dwutlenku węgla oraz innych substancji z organizmu.

Schematyczny przekrój pzedstawiający budowę skóry; zmieniono na podstawie: https://fizjoterapeuty.pl/fizjoterapia/fizjologia/skora-cutis-budowa.html

Pod skórą właściwą znajduje się także tkanka podskórna, w której znajdują się liczne skupiska komórek tłuszczowych, a także włókna kolagenowe i sprężyste oraz fibroblasty. Ma ona dużą zdolność do magazynowania wody i posiada budowę bardziej „wiotką” od pozostałych części (w skórze właściwej dominują struktury włókniste a tutaj komórkowe). Pełni rolę głównie ochronną i magazynującą.

Podsumowując, skóra ma bardzo złożoną strukturę. Jej skład, a więc i powinowactwo do pewnych związków zmienia się wraz z jej warstwową budową (niektóre części skóry tolerują składniki wodne, inne tłuszczowe, jedne są mniej przepuszczalne, inne bardziej). Największym wyzwaniem dla biotechnologów i kosmetologów jest zaprojektowanie w taki sposób kosmetyku, który zarówno przejdzie przez najtrudniejszy do pokonania naskórek, ale również dotrze do odpowiednich miejsc w skórze właściwej. Mimo tych trudności, udało się zbadać, jakimi sposobami (a właściwie drogami) substancje aktywne mogą być transportowane przez skórę oraz co można zrobić, by polepszyć ich wchłanianie. O tym opowiem w następnym wpisie! 🙂

P.S. Mam nadzieję, że nie jesteście rozczarowani rodzajem postów, które aktualnie pojawiają się na stronie. Na pewno wielu z Was oczekuje analiz kosmetyków oraz szczegółowych opisów różnych procesów pod względem biochemicznym. Takie też się pojawią 🙂 Natomiast ciężko byłoby mi mówić o pewnych rzeczach, bez usystematyzowania wiedzy podstawowej i zbudowania do tego tła. Mogłabym mówić o pewnych procesach bardzo skrótowo, jednakże w moim odczuciu nie miałoby to sensu. Poza tym bardzo lubię dzielić się wiedzą z innymi, inaczej nie powstał by ten blog 🙂 .

Mam nadzieję, że wpis Wam się podobał i że czekacie na jego drugą część 🙂 .

Ściskam,

Kasia

Być może zainteresują Cię:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *